Toolbox: Verbeteren VGM-Bewustzijn en - gedrag

woensdag 1 april 2009 

In de nieuwe VCA versie 2008/05 wordt bij vraag 4.2 gevraagd of het bedrijf een programma heeft voor het verbeteren van het VGM-bewustzijn en VGM-gedrag. Met als doel de veiligheidsprestaties (voorkomen van incidenten, ongevallen en schade) verder te verbeteren.

In het kader van het observatieprogramma worden medewerkers tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden door leidinggevenden of collega’s geobserveerd. De observatie is niet bedoeld om elkaar te controleren en elkaar terecht te wijzen. Het doel is te kijken hoe je werkt, waarom je zo werkt en welke risico’s je bewust en/of onbewust neemt. Misschien wel de belangrijkste stap in het observatieprogramma is samen de oorzaken te achterhalen waarom je bepaalde risico’s bewust en/of onbewust neemt . Komt dat omdat:

• Je gewoonweg niet op de hoogte bent van het risico dat je neemt?
• Je werk af moet, waardoor je haastig werkt en er bijvoorbeeld even niet aan denkt je te zekeren tegen vallen?
• Je er even niet met je hoofd bij bent, omdat je bijvoorbeeld thuis ruzie heb gehad?
• Je denkt dat je het niet stoer is onder je collega’s als je bijvoorbeeld niet meer dan 25 kg tilt?
• Jouw leidinggevende bijvoorbeeld bij de uitvoering van slijpwerkzaamheden ook geen bril draagt?
• Het je niet interesseert dat je niet alleen jezelf maar ook je collega’s daarmee in gevaar brengt, bijvoorbeeld omdat de sfeer op het werk niet goed is?
• etc.

Hier boven zijn allerlei redenen/oorzaken genoemd waarom je tijdens de uitvoering van je werkzaamheden bewust of onbewust risico’s neemt. En je daarmee niet alleen jezelf in gevaar brengt, maar ook je collega’s. Door het achterhalen en wegnemen van de oorzaken van onveilig gedrag kunnen in de toekomst incidenten, ongevallen en schade worden voorkomen.

Kortom, doordat een ander tijdens de uitvoering van je werkzaamheden naar je kijkt en je confronteert met de risico’s die je onbewust neemt, wordt je bewust van de risico’s die je neemt en de gevolgen die dat kan hebben. Zie het als een soort AHA-erlebnis, waardoor je denkt van: “Inderdaad, ik wist helemaal niet dat ik een aanzienlijk risico nam.”

Daarnaast blijkt uit de praktijk, dat de meeste oorzaken van het bewust nemen van risico’s, dus het tonen van onveilig gedrag, terug te voeren zijn naar de (veiligheids)cultuur die binnen de organisatie heerst, zoals een organisatiecultuur:

• waarin productie belangrijker is dan veiligheid;
• waarin het stoer is onveilig te werken;
• waarin het overtreden van regels niet wordt gesanctioneerd;
• etc.

Om bovenstaande cultuur en daarmee het veiligheidsgedrag te veranderen moeten de beleden normen en waarden die binnen de organisatie heersen in beeld worden gebracht en worden veranderd.
Het veranderen van de cultuur vindt veelal plaats door een uitgebreid cultuurveranderingsprogramma, waarin naar een cultuur wordt gewerkt die uiteindelijk leidt tot verbeterde veiligheidsprestaties.