Toolbox: Vezels
maandag 1 september 2008
Iedereen weet dat asbestvezels gevaarlijk zijn voor de gezondheid van de mens. Echter, er zijn nog veel meer vezels die met gepaste voorzichtigheid moeten worden behandeld. Voor veel typen vezels kan nog niet op grond van uitputtend wetenschappelijk onderzoek worden vastgesteld of er risico’s zijn voor de gezondheid, en zo ja welke dat zijn en hoe groot die zijn. Er bestaan wel theorieën dat vezels die voldoen aan de volgende criteria kankerverwekkend zijn, te weten:
- lengte > 5 micrometer;
- diameter < 3 micrometer;
- lengte/diameterverhouding > 3;
- slechte oplosbaarheid in het longvocht.
Aan asbest, keramische vezels, glas- en steenwol is dergelijk onderzoek gedaan.
Asbest en keramische vezels zijn kankerverwekkend. Bij het werken met glas- en steenwol is er volgens de laatste inzichten geen risico voor de gezondheid, zolang de concentratie van respirabele vezels (die diep in de longen kunnen doordringen), kleiner is dan 2 vezels per millimeter lucht. Voor keramische vezels is de grenswaarde 0,5 vezels per millimeter lucht. Het verschil in gezondheidsrisico’s tussen asbest en keramische vezels enerzijds (kankerverwekkend) en glas- en steenwol anderzijds (niet-kankerverwekkend) wordt met name verklaard door de mate waarin de vezels oplosbaar zijn in het longvocht. Asbestvezels kunnen zich daarnaast in zeer dunne vezels opsplitsen. In onderstaande tabel is een overzicht te vinden van de gezondheidsrisico’s van veel toegepaste natuurlijke en synthetische vezels. Tevens is aangegeven welke maatregelen moeten worden getroffen bij werkzaamheden aan of met de verschillende soorten vezels.
Kijk altijd of blootstelling aan de vezels is te voorkomen. Ofwel gebruik de arbeidshygiënische strategie voor het bepalen van de beheersmaatregelen. Ongeacht het type vezel gelden altijd de volgende maatregelen:
- Niet eten, drinken of roken op de werkplek;
- Juist gebruik en onderhoud van de werkkleding;
- Goede persoonlijke verzorging;
- Werkplek goed schoonhouden;
- Stofontwikkeling voorkomen door indien mogelijk materiaal nat te houden;
- Stof opzuigen en niet vegen;
- Afval verzamelen en volgens voorschrift afvoeren.
- Gebruik ademhalingsbeschermingsmiddelen al voor het betreden van de werkplek en stop pas nadat de met vezels besmette werkkleding en andere beschermingsmiddelen zijn uitgetrokken.
- Gebruik als veiligheidsschoeisel hoge veiligheidsschoenen of laarzen met de broekspijpen erover heen. Deze na gebruik afzuigen. In ‘koude’ omstandigheden kunnen zogenaamde wegwerp-schoenovertrekken worden gebruikt.
- Maatregelen onder de kolom ‘ontvangst/opslag’ gaan ervan uit, dat het materiaal zodanig is verpakt, dat geen vezels vrijkomen. Indien dat niet zo is, of de verdenking bestaat dat dit niet zo is, moeten de maatregelen onder de kolom ‘bewerken/verwerken’ worden genomen.
| Groep | Omschrijving en gezondheidsrisico’s | Ontvangst/ Opslag | Be- en verwerken | Inspecteren | Slopen | Afval verwerking |
| Synthetische vezels | Soort werkzaamheden | |||||
| A | Organische vezels zijn speciaal voor isolatiewerkzaamheden vervaardigde vezels, zoals nylon en polyurethaan. | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| A | Aramide | 1 | 3 | 3 | 3 | 3 |
| Gezondheidsrisico’s: De vezels zijn zo groot, dat de longen deze praktisch onmogelijk kunnen opnemen. Aramide vezels leveren bij dierproeven onder extreme omstandigheden nadelige gevolgen op. | ||||||
| B | Anorganische vezels, zijn metallisch (B2) of niet-metallisch (B1) valt uiteen in glasachtige (B1A) en kristallijne vezels (B1B) | |||||
| B1A | Tot de glasachtige vezels (man made mineral fibres; MMMF) behoren enerzijds glas- en steenwol en anderzijds glasachtige keramische vezels. | 1 | 5 (6) | 4 | 5 (6) | 5 (6) |
| Gezondheidsrisico’s: Glas- en steenwol kunnen acute irritatie van de huid veroorzaken. Uit recent onderzoek blijkt dat glas en steenwol waarschijnlijk geen verhoogd risico op longkanker opleveren. | ||||||
| Dierproeven wijzen uit dat glasachtige keramische vezels kankerverwekkende eigenschappen hebben. De kans op longaandoeningen is vermoedelijk lager dan die bij blootstelling aan asbest. | ||||||
| Bij verhitting van keramische vezels kan zich cristoballiet vormen. Dit is een kankerverwekkende stof. | ||||||
| B1B | De kristallijne vezels onderscheiden zich van de vorige groep door een duidelijke kristalstructuur. | 1 | 4 | 2 | 5 | 5 |
| Gezondheidsrisico’s: De gezondheidsrisico’s zijn onbekend omdat er weinig onderzoek naar heeft plaatsgevonden. De risico’s zijn te vergelijken met de glasachtige keramische vezels. | ||||||
| B2 | Metallisch (bijv. staalwol) | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Natuurlijke vezels | Soort werkzaamheden | |||||
| C | Natuurlijke organische vezels zijn onbewerkte of bewerkte plantenvezels, bijv. vlas of cellulose. | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Gezondheidsrisico’s: Allergische reacties en longziekten zijn mogelijk door het insluiten van vezeldeeltjes. | ||||||
| D | Natuurlijke anorganische vezels zijn glasachtig of kristallijn. | |||||
| D1 | Tot de glasachtige vezels behoort vezelvormig vulkanisch glas, dat qua samenstelling vergelijkbaar is met glaswol. | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 |
| Gezondheidsrisico’s: Geen risico’s bekend. | ||||||
| D2 | Tot de kristallijne vezels behoren onder andere asbest en wollastoniet | 1 (6) | 5 (6) | 5 (6) | 5 (6) | 5 (6) |
| D2 | Non-asbest | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| Gezondheidsrisico’s: Gezondheidsrisico’s asbest zijn kans op mesothelioom en longkanker. Van wollastoniet zijn onvoldoende gegevens over kankerverwekkendheid bekend. Risico op inademing is klein, omdat de stof veelal in gecoate of verpakte vorm aanwezig is. | ||||||
Tabel: Overzicht van de gezondheidsrisico’s van veel toegepaste natuurlijke en synthetische vezels en beheersmaatregelen.
Verklaring van de nummers:
1: Toegestaan zonder speciale maatregelen
2: Draag een P2-masker (= fijnstoffilter volgelaatmasker)
3: Draag een P2-masker (= fijnstoffilter volgelaatmasker) en gesloten kleding (waaronder handschoenen met lange kappen, helm of papierenmuts)
4: Draag een P3-masker (= fijnstoffilter volgelaatmasker)
5: Draag een P3-masker en een wegwerpoverall (houd rekening met temperatuurbestendigheid tot 60°C) 6: Maak een verwerkingsplan
