Toolbox: Koolmonoxidevergiftiging

maandag 1 november 2010 

De dagen worden korter, de avonden langer en de temperatuur buiten daalt. We doen er alles aan om er binnen behaaglijk bij te zitten. Daarom sluiten we kieren, naden, gaten en ventilatieroosters waar koude wind naar binnen komt af met kranten, lappen, tochtstrips of kit. Of toch niet? Door het afsluiten is er geen ventilatie meer en verhogen we het risico op koolmonoxidevergiftiging. Met vaak de dood als gevolg.

Eigenschappen en gevaren van koolmonoxide

Koolmonoxide, afgekort CO, is een verbinding tussen koolstof en zuurstof. CO ontstaat door onvolledige verbranding van koolstof, fossiele brandstoffen (aardgas) of andere brandbare stoffen (hout) die koolstofverbindingen bevatten. Voor een goede verbranding is zuurstof nodig. Is er te weinig zuurstof, dan is de verbranding onvolledig en vormt zich koolmonoxide. Koolmonoxide is giftig, kleurloos, reukloos, fractioneel lichter dan lucht en wordt 250 maal sneller in het bloed opgenomen dan lucht. Het gas zie je niet, ruik je niet en proef je niet. Daarnaast raak je snel bewusteloos. En als dat gebeurt is er geen ontkomen meer aan en wordt de concentratie CO in het lichaam zo groot dat dat leidt tot de dood. Dat alles maakt koolmonoxide een echte sluipmoordenaar.

Wat gebeurt er in het lichaam bij koolmonoxidevergiftiging?

In het bloed hecht CO zich aan het zuurstoftransport-eiwit, hemoglobine in de rode bloedcellen en verdringt het de zuurstof. Het vermogen van CO om zich vast te hechten op dit eiwit is circa 250 keer groter dan dat van zuurstof. Dat betekent dat zelfs bij een geringe concentratie CO in de lucht relatief veel CO in het bloed terecht kan komen en er vergiftigingsverschijnselen optreden. De symptomen van koolmonoxidevergiftiging zijn hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid en vermoeidheid. Bij lange blootstelling raak je bewusteloos en ga je ten slotte dood door zuurstofgebrek in de hersenen. De symptomen worden vaak niet herkend. Door koolmonoxide vergiftigde personen en dieren vallen ongemerkt in slaap en overlijden als de blootstelling voortduurt. Slachtoffers van koolmonoxidevergiftiging hebben een rode blos op het gezicht.

Belangrijkste oorzaken van koolmonoxidevergiftiging

Een verkeerd geïnstalleerde of kapotte kachel, geiser, cv, combiketel of open haard. Het risico van een koolmonoxidevergiftiging wordt aanzienlijk vergroot als het toestel ook nog in een kleine, slecht geventileerde ruimte staat, zoals op een boot, in een caravan of kleine doucheruimte.

Slechte afvoer van rookgassen door lekken in afvoerbuizen of aansluitingen, en gebrekkig onderhoud van de afvoerkanalen.

Verkeerde stookgewoonten, bijvoorbeeld door kachels en open haarden te gebruiken als allesbranders. Gas en olie zijn relatief schone brandstoffen. Bij gebruik van hout in een haard of kachel als allesbrander gaat vervuiling van de afvoerkanalen en schoorsteen een stuk sneller. Bij een vervuilde schoorsteen komen de verbrandingsgassen in huis terecht.

Hoe voorkomen?

Uit de bovengenoemde oorzaken kunnen we vrij eenvoudig afleiden hoe koolmonoxidevergiftiging is te voorkomen.

Wees alert op de symptomen
Lichte hoofdpijn, misselijkheid, overgeven, verwarring, slaperigheid, een versnelde hartslag en vermoeidheid. Hoe groter de blootstelling, des te heviger de hoofdpijn.

Laat je schoorsteen tenminste één keer per jaar vegen
Bij een verstopt schoorsteenkanaal stromen de verbrandingsgassen rechtstreeks jouw leefruimte in.

Laat je geiser, gaskachel, cv-installatie jaarlijks onderhouden en controleren door een erkend installateur.

Zorg 24 uur per dag voor voldoende ventilatie
Laat bijvoorbeeld altijd een raam of ventilatierooster open, zodat verbrandingsgassen van de open haard of cv-ketel naar buiten afgevoerd worden.

Zorg voor koolmonoxidemelders in huis
Vooral in kleine ruimtes of op plaatsen waar de ventilatie slecht is. Een koolmonoxidemelder alarmeert de gebruikers van de ruimte waarin deze melder gemonteerd is voor een te hoge concentratie, gelijk aan een rookmelder. Plaats ze wel op de goede hoogte. Volg de montagevoorschriften dan ook nauwlettend.

Indicatoren
Kijk of de vlam in de geiser, cv-ketel blauw en klein is. Als er sprake is van een oranje vlam die hoger is dan normaal. Wees dan gewaarschuwd. En voer tijdig onderhoud uit.
Een andere indicator zijn beslagen ramen, als gevolg van de vrijkomende waterdamp, die niet via de afvoer verdwijnt.

Wat te doen met een slachtoffer met koolmonoxidevergiftiging?

Allereerst dient de redder op te passen dat hij/zij zelf niet vergiftigd wordt. Koolmonoxidevergiftiging kan het best worden behandeld door het slachtoffer zo snel mogelijk uit de giftige atmosfeer te verwijderen en in de frisse buitenlucht te brengen. Indien beschikbaar het slachtoffer zuivere zuurstof laten inademen.