Werkplekinstructiekaarten (WIK’s) zijn bedoeld om de meest essentiële veiligheidsinformatie te bieden op het gebied van gevaarlijke stoffen, op een voor een medewerker die met die gevaarlijke stoffen werkt begrijpelijke wijze. Het gaat dus om informatie die voor dat werk qua veiligheid essentieel is en direct toepasbaar is. Dan rijzen direct twee vragen: hoe kort moeten WIK’s zijn om dit te bereiken en waar moet een medewerker de informatie kunnen terugvinden?

De huidige tijd zit vol informatie. Er zijn nog nooit zoveel gegevens over gevaarlijke stoffen beschikbaar geweest die zo gemakkelijk bereikbaar waren. Het is goed dat al die informatie er is, om de werkplek zo veilig mogelijk te maken. WIK’s helpen medewerkers hierbij. Echter, veelal bevatten ze (te) veel informatie, omdat de opsteller streeft naar volledigheid.

WIK voor praktijk en veiligheid

Er zijn veel van dit soort kaarten in omloop, die over het algemeen (te) veel informatie bevatten. Denk bijvoorbeeld aan:

  • De safety data sheets (SDS-en) van producten
  • De bekende chemiekaarten en de ERIC-kaarten Emergency Response Intervention Cards van de brandweer
  • De werkplekinstructiekaarten van systemen als BIG en Toxic

De informatie hierop is allemaal veel te veel voor direct gebruik op de werkvloer. De samensteller van de kaarten bereikt hiermee het tegenovergestelde van zijn doel: hoe meer informatie erop staat, hoe minder goed de WIK gelezen wordt. Bovendien nemen mensen daar minder van op en onthouden ze ook minder. In de huidige tijd met onder meer tweets en sms’jes worden steeds minder lange berichten gelezen. Het moet kort, snel en doeltreffend.

Breng het terug tot de essentie

Bij een WIK gaat het niet om theoretische achtergronden en ingewikkelde termen. In het algemeen moet ervan uit gegaan worden dat de medewerkers op de vloer geheel op zijn activiteit gericht is en dat veiligheid er dan ‘wat bij komt’. Natuurlijk moet het werk veilig zijn, maar in zijn gedrevenheid om zijn taak te doen, gaat de aandacht toch meer naar het feitelijke werk.

Dit staat los van het niveau van de medewerker. Of hij nou ongeschoold of op academisch niveau geschoold is, maakt hierin niet uit. Het is belangrijk de huidige (te lange) WIK’s sterk in te korten en terug te brengen tot de essentie.

Niet voor niets is het streven in de verkeersveiligheid om bij kruispunten maximaal 5 verkeersborden te plaatsen. Als er meer staan, neemt de verkeersdeelnemer die informatie niet meer op. Ook bij de etikettering van gevaarlijke stoffen is in het kader van het wereldwijde etiketteringsysteem (GHS-CLP) afgesproken dat er maximaal 5 gevaarspictogrammen op het etiket mogen staan. Meer heeft namelijk geen enkele zin. Iedere regel meer doet de effectiviteit dalen.

De grote kunst in deze moderne tijd is dus om zich te beperken tot de hoofdzaken, de essentie: In der Beschränking zeigt sich erst der Meister. In dat opzicht kunnen we een goede vergelijking maken met bedrijfsnoodplannen en de korte instructiekaarten op de gangen. Het is goed dater bedrijfsnoodplannen zijn, maar de medewerkers hoeven alleen maar die enkele korte instructies te kennen en te volgen die bij de ontruimingsplattegronden in de gebouwen hangen. Meer niet.

Waar laat je werkplekinstructiekaarten?

WIK’s hebben pas echt zin als medewerkers ze daadwerkelijk lezen en de instructies naleven. Daarom is het belangrijk ze op een logische plek in de organisatie neer te leggen.

Natuurlijk kunnen ze in dikke mappen op een centraal punt worden verzameld in de hoop dat de medewerkers af en toe die mappen gaan raadplegen. Ook kunnen ze op de intranetsite van het bedrijf geplaatst worden. Wederom in de hoop dat de medewerker de moeite gaat nemen in te loggen en te zoeken naar de betreffende WIK. De vraag is echter of de medewerkers de moeite gaan nemen ze op te zoeken.

Veel effectiever is het om ze op te hangen als geplastificeerde kaarten naast de opstelling waar de medewerker met de betreffende stoffen werkt: op de werkplek zelf dus. Dit is feitelijk goed vergelijkbaar met machineveiligheidskaarten die in verschillende bedrijven bij de machinelijnen hangen. De drempel om deze te raadplegen is dan zo laag mogelijk gemaakt. Op die manier hoeven ze niet veel moeite te doen om veiligheidsinformatie te kunnen vinden.