Er komen in diverse branches brandbare stoffen voor, zoals de chemische industrie, verfspuiterijen, maar ook in de afvalverwerking, afvalwaterzuivering en de houtverwerkende industrie. Waar met brandbare stoffen wordt gewerkt bestaat explosiegevaar. Een explosie heeft een groot vernietigend effect. Als je met brandbare stoffen werkt moet je dus goed weten aan welke veiligheidsregels je je moet houden.

VERBRANDING EN EXPLOSIE
Voor het ontstaan van een brand of explosie zijn verschillende elementen nodig: een brandbare stof, zuurstof en een ontstekingsbron. Daarnaast zijn de mengverhouding van de brandbare stof met zuurstof en de aanwezigheid van een katalysator van belang. Deze elementen staan hieronder weergegeven in de brandvijfhoek.

De brandvijfhoek nader uitgelegd
Brandbare stoffen kunnen voorkomen als vloeistof, damp, gas of stof. Bij stof is de brandbaarheid sterk afhankelijk van de deeltjesgrootte. Voorbeelden van brandbare stoffen zijn: benzine, tolueen, waterstof, acetyleen, houtstof, suiker, meel en cacaopoeder. Alleen wanneer de brandbare stof in de juiste mengverhouding met zuurstof aanwezig is kan een explosie plaatsvinden. Dit is het geval tussen de onderste (UEL of LEL) en bovenste (BEG of UEL) explosiegrens van een stof. Bij een concentratie beneden de LEL is er te weinig brandbare stof aanwezig en bij een concentratie boven de UEL is er in verhouding te weinig zuurstof. Op de werkplek dient de concentratie brandbare gassen minimaal beneden de 10% LEL te zijn. Nog veiliger is het om van 0% LEL uit te gaan.

ATEX/explosieveiligheidsdocument
Elk bedrijf dat met brandbare stoffen werkt moet een explosieveiligheidsdocument opstellen waarin de explosiegevaarlijke zones en benodigde veiligheidsregels worden vast gesteld. Dit staat in de Europese ATEX richtlijnen (Atmosphères Explosives) en in het Arbobesluit.

Voorkómen explosies
Om een explosie te voorkomen moet één of meer van de elementen van de brandvijfhoek worden weggenomen. Omdat het meestal niet mogelijk is om de brandbare stoffen zelf weg te nemen richt preventie zich op het voorkomen van explosieve atmosferen, het wegnemen van ontstekingsbronnen en waar mogelijk wegnemen van zuurstof. Voorbeelden van maatregelen voor het voorkomen van een explosie zijn:

  • Voorkomen dat brandbare stoffen kunnen vrijkomen (gesloten systemen);
  • Voor stof: deeltjesgrootte vergroten of de stof vochtig maken.
  • Voor stof: voorkomen dat stof kan opwervelen en stoflagen zich kunnen afzetten. Als stoflagen zich afzetten deze direct wegnemen (“good housekeeping”);
  • Voor stof: als de brandbare stof kan vrijkomen dit direct bij de bron afzuigen;
  • Voor gas/damp: als de brandbare gas/damp kan vrijkomen de concentratie door middel van plaatselijke of ruimtelijke ventilatie verlagen;
  • Inertisering (wegnemen zuurstof);
  • Uitsluitend elektrische apparatuur gebruiken die geschikt is voor de betreffende zone;
  • Mechanische vonken voorkomen (speciaal gereedschap);
  • Voorkomen van blikseminslag (bliksembeveiligingsinstallatie);
  • Voorkomen van statische elektriciteit (aarden installaties, dragen antistatisch schoeisel);
  • Roken en open vuur verbieden;
  • Werken onder werkvergunning;
  • Voor gas/damp: %LEL meting uitvoeren met een voor de aanwezige stof geschikte gasmeter;
  • Voor stof: voor aanvang en tijdens werkzaamheden zorgen voor een stofvrije omgeving;
  • Periodieke keuring elektrische installatie en elektrisch materieel conform NEN 3140.

Bronnen:
Arbowet art. 3, 5; Arbobesluit art. 3.5
ATEX 95 (Directive 94/9/EC) en ATEX 137 (Directive 1999/92/EC)
AI-blad 34 Veilig werken in een explosieve atmosfeer
Cursus ATEX basis Arbo Support
Arbokennisnet dossier Explosieveiligheid

Arbo Support kan een explosieveiligheidsdocument voor u opstellen en u adviseren over verbetermaatregelen. Ook kunt u bij Arbo Support een cursus over ATEX volgen!

Bekijk & download productblad