Onze werkplek moet veilig en gezond zijn. Om te controleren of er op de werkplek sprake is van brand-/ explosiegevaar, vergiftiging en/of verstikking staan ons gasmeters ter beschikking. In deze toolbox wordt aan de hand van een praktijkvoorbeeld uitgelegd waar je op moet letten bij het uitvoeren van gasmetingen en wat je vervolgens moet doen met de meetresultaten.

Een veilige atmosfeer
In een eerdere toolbox bespraken we al dat een veilige atmosfeer betekent:

Parameter

Concentratie

Zuurstof

19-21%

Toxische stoffen

< Gezondheidskundige grenswaarde

Brand-/explosiegevaar

< 10% LEL

Praktijkvoorbeeld: een tank waarin pentaan heeft gezeten
We nemen een praktijkvoorbeeld. Er moet een tank worden betreden voor onderhoud. In de tank heeft pentaan gezeten. Door een ‘stikstof deken’ werd het brandgevaar verkleind. De tank is leeg gemaakt, schoon gespoeld en geventileerd. Er moet met gasmetingen (zuurstof, explosiegevaar en toxische stoffen) worden vastgesteld of de atmosfeer veilig is. Het is 20 °C. De relatieve luchtvochtigheid is 85% en de luchtdruk 1000 mbar.

Stofeigenschappen (chemiekaart)
Voordat we de gasmeting uitvoeren, zoeken we informatie op over pentaan op de chemiekaart.
De chemiekaart van pentaan geeft ons o.a. de volgende informatie:

  • Pentaan is zeer licht ontvlambaar en schadelijk voor de gezondheid.
  • De gezondheidskundige grenswaarde is 1800 mg/m3. De omrekenfactor van mg/m3 naar ppm is 0,332 ppm . De grenswaarde is 1800 x 0,332 = 598 ppm.
  • De relatieve dichtheid bij 20 °C ten opzichte van lucht is 2,1. Dit betekent dat de damp 2,1 keer zwaarder is dan lucht en zich vooral op laag gelegen plaatsen zal bevinden.
  • De chemiekaart vermeldt verder dat bij 20 °C vrij snel een voor de gezondheid schadelijke concentratie kan ontstaan.

Specificaties sensoren
We gebruiken een multimeter met zuurstofsensor, LEL-sensor en PID-sensor. De multimeter is inzetbaar bij temperaturen van -20 tot 50 °C, 10-100% relatieve luchtvochtigheid en 700 tot 1300 mbar luchtdruk. In de volgende tabel wordt informatie over de sensoren weergegeven.?

Sensoren

Meetprincipe

Bereik

Kalibratiegas

Correctiefactor pentaan

Ionisatiepotentiaal pentaan

O2

Elektrochemisch

0-30%

Zuurstof

 

 

%LEL

Katalytische verbranding

0-100%LEL

Methaan

2,2

 

PID

PID, 10,6 eV lamp

0-1000 ppm

Isobutyleen

8,4[2]

10,35[3]

Uitvoeren gasmeting
We kunnen de meting gaan uitvoeren. Hierbij moeten de volgende stappen doorlopen worden:

  • Lees de gebruiksaanwijzing van de gasmeter.
  • Ga na of de gasmeter gebruikt kan worden bij de weersomstandigheden.
  • Controleer de meter op beschadigingen. Is de gasmeter actueel gekalibreerd en onderhouden?
  • Zet de meter aan. Controleer de ingestelde alarmwaarden.
  • Voer een verse lucht kalibratie uit op een plek met schone lucht om de ‘nulwaarden’ van de meter correct in te stellen: 0% LEL, 20,9 % zuurstof en 0 ppm toxische stoffen.
  • Voer een pomp test uit: blokkeer hierbij de zuig ingang van de gasmeter met je vinger. De meter moet bij een correct werkende pomp vacuüm zuigen en in alarm gaan.
  • Sluit een slang aan op de gasmeter. Controleer of de slang niet vervuild is door na te gaan of de gasmeter nog steeds de nulwaarden laat zien. Voer een lektest uit op de slang.
  • Draag de voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen bij het uitvoeren van de gasmeting.
  • Voer de gasmeting uit: omdat pentaan zwaarder is dan lucht kunt je starten met meten op het onderste niveau van de tank. Meet 3 minuten + 4 seconden/meter slang.
  • Als de concentraties op het onderste niveau al niet in orde zijn kun je stoppen met meten en maatregelen gaan treffen. Als de concentraties in orde zijn meet je ook de andere tank niveaus.

Registreren en beoordelen resultaten
Noteer op de werkvergunning de meetresultaten. Hieronder is een voorbeeld weergegeven.

Datum en tijd

Concentratie zuurstof (%)

% LEL

Gecorrigeerde % LEL

Concentratie (ppm)

Gecorrigeerde concentratie (ppm)

Grenswaarde

(mg/m3)

Grenswaarde (ppm)

 

20,9

0

0

150

1260

1800

598

De zuurstofconcentratie is in orde. Er is geen sprake van explosiegevaar. Er is 150 ppm pentaan gemeten. De gecorrigeerde concentratie is 8,4 x 150 ppm = 1260 ppm. Eerder rekenden we al uit dat de grenswaarde van pentaan 598 ppm is. De gecorrigeerde concentratie pentaan is vele malen hoger dan de grenswaarde. Daarom kan de tank niet voor betreding worden vrijgegeven. De tank moet verder schoon gemaakt en belucht worden waarna opnieuw met gasmetingen moet worden beoordeeld of de atmosfeer veilig is.

 

Bronnen: Opleiding gasmeten Arbo Support
Wil je meer weten over gasmeten? Volg dan de opleiding gasmeten bij Arbo Support!


[1]De omrekenfactor van mg/m3 naar ppm wordt als volgt berekend: 24/molmassa. 24 dm3 is het volume van een mol gas bij 20 °C en een luchtdruk van 1 atmosfeer.
[2]De correctiefactor is behoorlijk hoog, de PID-sensor is dus niet heel gevoelig voor pentaan.
[3]De ionisatiepotentiaal van pentaan is 10,35 eV. Dit betekent dat er 10,35 eV energie nodig is om pentaan te ioniseren. De lamp van de PID-sensor levert voldoende energie, namelijk 10,6 eV. Pentaan kan dus met de PID-sensor worden gemeten.

Bekijk & download productblad