Op je werk kun je in aanraking komen met trillingen, bijvoorbeeld bij werken met trillend gereedschap. Bij langdurige blootstelling aan sterke trillingen kunnen gezondheidseffecten, zoals rugklachten en ‘witte vingers’ optreden. Naar schatting ondervindt één op de zes werknemers trillingen op het werk, met name in de bouw, transport, industrie, landbouw, bosbouw en lucht en zeevaart. In deze toolbox wordt besproken hoe een te hoge trillingsbelasting kan worden voorkomen.

WAT ZIJN TRILLINGEN?
Trillingen zijn herhaalde heen-en-weer bewegingen in één of meer richtingen rondom een evenwichtsstand. Trillingen van gereedschap kunnen via de handen op het lichaam worden overgedragen. Deze trillingen worden hand-arm trillingen genoemd. Er kan ook sprake zijn van lichaamstrillingen: deze worden via het zitvlak, de voeten of de rug aan het lichaam overgedragen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door het rijden in een heftruck over een niet effen ondergrond. Ook kan er sprake zijn van schokken, bijvoorbeeld bij het rijden over overgangen tussen ruimtes.

Wanneer zijn trillingen schadelijk?
Voor het vaststellen van de schadelijkheid van trillingen zijn onder andere de frequentie (het aantal trillingen per seconde) en de intensiteit van belang. Wanneer de intensiteit te hoog is en de blootstelling grote delen van de dag plaatsvindt kan er sprake zijn van overbelasting. Voor de maximaal toegelaten 8 uurs trillingsbelasting is een grenswaarde vastgesteld van 1,15 m/s2. Wanneen een waarde van 0,5 m/s2 wordt bereikt (de actiewaarde) moeten echter al maatregelen genomen worden om de trillingsbelasting te verkleinen. De intensiteit van trillingen kan met meetinstrumenten worden bepaald. Ons lichaam is voor sommige frequenties gevoeliger dan voor andere. Als de trillingsbelasting wordt beoordeeld moet hiermee rekening gehouden worden. In onderstaande afbeelding staan enkele voertuigen en hun trillingsniveaus.

Wat zijn de gevolgen van trillingen?
Lichaamstrillingen kunnen diverse gezondheidseffecten veroorzaken, bijvoorbeeld:

  • Vermoeidheid;
  • Verminderd prestatievermogen;
  • Afnemen stuurnauwkeurigheid;
  • Coördinatiefouten;
  • Hogere spierspanning en energieverbruik;
  • Bepaalde organen kunnen afhankelijk van de trillingsfrequentie versterkt gaan mee trillen (dit heet resonantie) en schade oplopen.

Ook worden lichaamstrillingen verdacht van betrokkenheid bij het ontstaan van chronische rugklachten.
Hand-arm trillingen kunnen onder andere de volgende gezondheidseffecten veroorzaken:

  • Het ‘witte vinger syndroom’: mensen krijgen letterlijk witte vingers. Door de trillingen verslechtert de doorbloeding van de kleine bloedvaatjes. In het ergste geval kunnen zelfs (delen van) vingers afsterven;
  • De trillingen kunnen ook zorgen voor stoornissen in de zenuwuiteinden met tintelingen of een doof gevoel tot gevolg.

Werken met stotend (schokkend) gereedschap kan afwijkingen aan botten en gewrichten veroorzaken, verminderde spierkracht in handen en armen, pijn en stijfheid in de spieren en gewrichtsverstijving.

Waar komen trillingen voor?
Hand-arm trillingen kunnen worden veroorzaakt door trillend gereedschap, bijvoorbeeld bij boren, schuren, slijpen en polijsten.
Lichaamstrillingen kunnen veroorzaakt worden wanneer met een voertuig over een oneffen ondergrond wordt gereden of door onregelmatigheden in het draaiende mechanisme van een machine. Voorbeelden van risicogroepen zijn machinisten van grondverzetmachines, kraanmachinisten, baggeraars, chauffeurs van vrachtwagens en bussen en bedieners van asfalteermachines.

Hoe kun je trilling belasting voorkomen?
Voorbeelden van maatregelen om trilling belasting te voorkomen of beperken zijn:

  • Een andere werkmethode (b.v. lijmen in plaats van klinken, transportband in plaats van voertuigen);
    Automatiseer handelingen;
  • Kies trillingsarme machines, gereedschappen en voertuigen (b.v. hydraulisch in plaats van pneumatisch);
  • Beperk de rijsnelheid van voertuigen;
  • Preventief onderhoud;
  • Zorg voor een vlakke ondergrond;
  • Schokabsorberende stoelen;
  • Smeren van draaiende delen;
  • Beperk de trillingsintensiteit en de tijdsduur (werk-rust schema of afwisselen met minder belastende taken);
  • Trilling absorberende handvaten;
  • Handschoenen dragen (deze beschermen niet tegen de trillingen, maar wel tegen koude, wat de kans op letsel verkleint).

Via een periodiek medisch onderzoek kunnen eventuele aan trillingsbelasting gerelateerde klachten vroegtijdig vastgesteld worden.

Wat kun je zelf doen?
Zorg dat je weet bij welke werkzaamheden trillingsbelasting kan plaatsvinden. Houd je bij deze werkzaamheden aan de werk-rust schema’s die in jouw bedrijf zijn afgesproken. Houd je aan de maximum snelheid. Gebruik voertuigen en machines volgens de gebruiksaanwijzing. Meld oneffenheden in het wegdek zodat deze hersteld kunnen worden. Trek tijdig aan de bel bij klachten.

Bronnen:
Arbowet art. 3, 5; Arbobesluit art. 6.11b
AI-blad 36 Mechanische trillingen en schokken
Boek Arbeid & Gezondheid 2013
http://www.arboportaal.nl/onderwerpen/fysische-factoren/trillingen.html
http://www.arbokennisnet.nl/images/dynamic/Dossiers/Geluid_en_trillingen/D_Trillingen.pdf
Arbouw lichaamstrillingen

Arbo Support kan een trillingenonderzoek voor u uitvoeren en u adviseren over verbetermaatregelen!

Bekijk & download productblad