Elektromagnetische velden (EMV) komen overal voor waar sprake is van elektrische stroom. Daarmee zijn deze velden op vrijwel elke werkplek aanwezig. Ook kunnen andere EMV-bronnen aanwezig zijn. Zoals in de vorige toolbox aan bod kwam hangt het van de situatie af of deze velden kunnen leiden tot gevaren en gezondheidseffecten. Lagere frequenties leiden tot het opwekken van elektrische stromen in het lichaam, terwijl hogere frequenties vooral leiden tot opwarming van (delen van) het lichaam. De ernst van de effecten hangt af van de veldsterkte en varieert van tijdelijke, zintuiglijke waarnemingen tot blijvende gezondheidsschade. Ook zijn er werknemers die een verhoogd risico lopen. In deze toolbox wordt uitgelegd hoe je je kunt beschermen tegen elektromagnetische velden.

Elektromagnetische velden op de werkplek
Op de werkplek komt vaak elektrische en elektronische apparatuur voor. Ook kunnen bronnen aanwezig zijn die doelbewust EMV uitzenden. Ten slotte kunnen industriële processen bronnen van EMV zijn. Sommige bronnen kunnen leiden tot hoge veldsterktes die gevaarlijk kunnen zijn voor alle werknemers. Dit kunnen werknemers zijn die zelf met de apparatuur werken of werknemers die nabij de apparatuur werken of aanwezig zijn. Ook kan het gaan om onderhoudsmonteurs, die bij het openen van apparatuur mogelijk blootstaan aan hogere veldsterktes dan andere werknemers. In andere gevallen kunnen de elektromagnetische velden alleen schadelijk zijn voor bepaalde werknemers, bijvoorbeeld werknemers met actieve geïmplanteerde medische hulpmiddelen of zwangere werknemers.
Voor veel voorkomende werkplekken, werkactiviteiten en apparatuur is vastgesteld of wordt verwacht of blootstelling aan EMV al dan niet te hoog kan zijn en of er rekening gehouden moet worden met werknemers met een verhoogd risico . Door de situatie in jouw bedrijf te vergelijken met deze bekende situaties kan worden vastgesteld of er risico’s aanwezig zijn op het gebied van EMV en of een verdere risicobeoordeling noodzakelijk is.

Enkele voorbeelden
In een kantooromgeving wordt geen overschrijding van grenswaarden voor EMV verwacht, een verdere risicobeoordeling is dan niet nodig. Echter wanneer er bijvoorbeeld toestellen met draadloze communicatie, mobiele telefoons of communicatieapparatuur met radiofrequente zenders aanwezig zijn dan moet er wel een risicobeoordeling plaatsvinden voor werknemers met actieve medische implantanten.
Bij bijvoorbeeld diëlektrische verwarming, diëlektrisch lassen, weerstandslassen, inductieverhitting, magnetische deeltjes inspectie, industriële elektrolyse, boog- en inductiesmelten kan wel sprake zijn van een te hoge blootstelling voor alle mensen die aan de EMV kunnen worden blootgesteld. In deze gevallen dienen op basis van apparatuur gegevens de veldsterktes te worden getoetst aan de actiewaarden. Er kan ook voor gekozen worden om direct aanvullende maatregelen te nemen. Wanneer niet voldoende informatie kan worden verzameld over de elektromagnetische velden dan is het meten of berekenen van de veldsterkte nodig. Dit is werk voor specialisten. In de meeste gevallen zullen voorgaande stappen echter voldoende zijn om de risicobeoordeling af te ronden.
Ook moet speciaal gekeken worden naar werknemers met een verhoogd risico. Een blootstellingsniveau beneden de actie- en grenswaarden is voor hen niet per sé veilig. Daarnaast moet worden nagegaan welke indirecte effecten mogelijk zijn: contactstroom, vonkontladingen, rondvliegende ferromagnetische voorwerpen in statische magnetische velden, in werking stellen van detonators en ontbranding van ontvlambaar materiaal.


Hoe kun je je beschermen tegen elektromagnetische velden?
Hieronder worden enkele voorbeelden gegeven van technische en organisatorische maatregelen om blootstelling aan EMV te voorkomen of te beperken.


Technische maatregelen

  • Keuze van arbeidsmiddelen die minder EMV uitzenden (b.v. afscherming van de bron die zorgt voor verkleining van de uitgestraalde veldsterkte);
  • Afscherming met platen om toegang tot de onmiddellijke nabijheid van de bron te vermijden (de veldsterkte neemt sterk af naarmate de afstand tot de bron toeneemt. De fabrikant moet aangeven binnen welke afstand de actiewaarden of grenswaarden overschreden worden);
  • Geen toegang tot de ruimte gedurende de aanwezigheid van het EMV. Bijvoorbeeld door afneembare beschermplaten die vergrendeld zijn aan de bron, zodat bij het wegnemen van de platen de bron uit wordt geschakeld;
  • Ontoegankelijk maken van de ruimte door deze af te sluiten en de bedieningspanelen buiten de ruimte te plaatsen;
  • Twee handen bediening, zodanig gelokaliseerd dat de ledematen zich tijdens de bediening buiten het EMV bevinden;
  • Uiteraard moet alle EMV apparatuur voorzien zijn van een noodstop;
  • Aarding van geleidende voorwerpen in het gebied om vonkontladingen en contactstroom te voorkomen;
  • Voorkómen van interferentie van EMV met apparatuur wanneer dit gevaar kan opleveren voor de veiligheid of gezondheid.  

Organisatorische maatregelen

  • Geen of beperkte toegang tot de EMV-ruimte door geïnstrueerd personeel: afgeschermde ruimte waarbij door middel van borden wordt aangegeven dat er een EMV aanwezig is en welke veiligheidsmaatregelen nodig zijn. Afhankelijk van de situatie kan het personeel geïnstrueerd zijn om gedurende een maximale tijd in de ruimte aanwezig te zijn;
  • Looproutes zo aanleggen dat deze niet door EMV-ruimten lopen;
  • Geen toegang bij aanwezigheid van EMV, aangegeven door licht- of geluidsignalen;
  • Restricties voor werknemers en derden met een verhoogd risico;
  • Verbod of restricties op geleidende voorwerpen en ferromagnetische materialen in het EMV-gebied;
  • Verbod of restricties op ontvlambare stoffen in het EMV-gebied;
  • Voorkomen van het in werking stellen van detonators;
  • Voorlichting en instructie van alle werknemers en derden die in gebieden met EMV kunnen komen vóór het betreden van de site;
  • Schriftelijke procedures voor bevoegdheden, toegangsbeperking en te nemen veiligheidsmaatregelen, procedure voor noodsituaties;
  • Preventief onderhoud van EMV apparatuur.
  • Risicobeoordeling op EMV van nieuwe apparatuur.

Wanneer bovengenoemde maatregelen de risico’s niet voldoende reduceren kunnen, afhankelijk van de situatie, persoonlijke beschermingsmiddelen worden ingezet, bijvoorbeeld een pak dat radiofrequente velden weert, oogbescherming bij hoogfrequente velden, rubberen zolen of isolerende handschoenen.

Bij indiensttreding moet worden nagegaan of een werknemer actieve geïmplanteerde medische hulpmiddelen, passieve implantanten of medische hulpmiddelen op het lichaam draagt of zwanger is. Deze personen lopen een verhoogd risico bij blootstelling aan elektromagnetische velden. Zij moeten op de hoogte worden gebracht van de restricties en periodiek worden onderzocht door de bedrijfsarts.

Bronnen
Arbowet art. 5
Arbobesluit art. 6.12
Richtlijn 2013/35/EU
Niet-bindende gids van goede praktijken voor de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2013/35/EU
http://www.arbokennisnet.nl/images/dynamic/Dossiers/Straling/D_Elektromagnetische_straling.pdf
AI-blad 39 Elektromagnetische velden

Arbo Support kan u adviseren bij het (verder) opzetten van het beleid rondom elektromagnetische straling!

Bekijk & download productblad