Waar brandbare stoffen worden gebruikt bestaat het gevaar voor een brand en explosie. De gevolgen kunnen desastreus zijn. Er moet dus alles aan gedaan worden om dit te voorkomen. In de vorige toolbox werd er verteld over de elementen die nodig zijn voor een brand en explosie. Deze toolbox gaat verder in op het voorkómen van explosiegevaar.

Brand en explosie
Voor het ontstaan van een brand en explosie zijn verschillende elementen nodig. Deze elementen staan weergegeven in de brandvijfhoek.

Brandbare stoffen
Brandbare stoffen kunnen voorkomen als vaste stof (deeltjes) of als gas/damp.
• Fijn verdeelde vaste brandbare stoffen (≤ 0,5 mm) worden gezien als brandbaar. Hoe kleiner de stofdeeltjes, hoe brandbaarder de stof. Vaste stoffen kunnen bij vrijkomen stofwolken vormen en op oppervlakken neerdalen als stoflagen. Stofwolken kunnen een explosiegevaarlijk mengsel vormen met zuurstof uit de lucht. Dikke stoflagen (≥ 5 mm dik, zo dik dat je duidelijk je voetstappen in het stof kunt zien) kunnen aan een heet genoeg oppervlak ontstoken worden. Ook kunnen stoflagen weer opgewerveld worden en voor stofwolken zorgen.
• Brandbare vloeistoffen kunnen verdampen en zo brandbare dampen verspreiden. Hoe hoger de temperatuur, hoe meer verdamping optreedt. De laagste temperatuur waarbij de stof genoeg damp afgeeft om tot ontbranding te kunnen komen wanneer hij in contact komt met een ontstekingsbron wordt het vlampunt genoemd. Hoe lager het vlampunt van de stof, hoe brandbaarder de stof is.
• Brandbare gassen kunnen vrijkomen en zich verspreiden door de ruimte.

Voorkómen ontstaan explosiegevaarlijke atmosfeer
Wanneer brandbare stoffen voorkomen in een bedrijf dan moet in kaart worden gebracht waar deze stoffen kunnen vrijkomen. Voorbeelden hiervan zijn plekken waar monsters van brandbare stoffen worden genomen, maar ook bijvoorbeeld flensverbindingen.
Op deze plekken moeten maatregelen genomen worden om het explosiegevaar weg te nemen of te beperken. Plaatselijke afzuiging van vrijkomende brandbare stoffen kan het explosiegevaar verkleinen of zelfs wegnemen. Ruimtelijke ventilatie kan de concentratie van brandbare dampen of gassen verdunnen en het explosiegevaar verkleinen. In combinatie met gasdetectie moet gezorgd worden dat de concentratie beneden 10% van de onderste explosiegrens (10% LEL) blijft. Bij brandbare vaste stoffen is naast plaatselijke afzuiging ‘good housekeeping’ een belangrijke maatregel: er mogen zich geen dikke stoflagen vormen. Verder is de betrouwbaarheid van de ventilatievoorzieningen erg belangrijk: deze mag niet uitvallen en als dit gebeurt moet een (al dan niet automatische) actie volgen.

Gevarenzone indeling
De plekken waar brandbare stoffen kunnen vrijkomen moeten op basis van de mate van explosiegevaar worden ingedeeld in zones.
De mate van explosiegevaar wordt bepaald door:
• De frequentie en duur van vrijkomen van de brandbare stof;
• De plek waar de brandbare stof vrijkomt (gesloten gebouw, (half) open gebouw of buiten)
• Aanwezige plaatselijke of ruimtelijke afzuiging die de concentratie van de brandbare damp/gas verdunt tot beneden de 10% LEL. Dit beperkt het explosiegevaar.
• Het zo snel mogelijk opruimen van vrijgekomen vaste brandbare stofdeeltjes (‘good housekeeping’) beperkt het explosiegevaar.
De hoeveelheid brandbare stof die kan vrijkomen bepaalt de grootte van de zone.

Explosiegevaarlijke zones worden als volgt ingedeeld:

Zone gas/damp  Zone
vaste stof
 Explosiegevaar
0 20 Groot
1 21 Middel
2 22 Klein

Per zone zijn de volgende maatregelen noodzakelijk:
• 0/20: Zeer streng: ontstekingsbronnen voorkomen onder alle omstandigheden, ook bij uitzonderlijke storingen;
• 1/21: Streng: ontstekingsbronnen voorkomen bij normaal bedrijf en voorziene storingen;
• Minder streng: ontstekingsbronnen voorkomen bij normaal bedrijf.

Bronnen
Arbowet art. 3, 5; Arbobesluit art. 3.5
ATEX 153 (Verordening 1992/92/EG) en ATEX 144 (Verordening 2014/34/EU).
AI-blad 34 Veilig werken in een explosieve atmosfeer

Arbo Support kan een explosieveiligheidsdocument voor u opstellen. Ook kunt u bij Arbo Support een training volgen over ATEX/explosieveiligheid!

Bekijk & download productblad